• Dr. Deniz Aytekin

Benim iki kalbim var, sizin?

Güncelleme tarihi: 6 Nis 2021



#EGZERSİZEBAĞLIKOLLAPS


İster rekreasyonel olsun ister performans amaçlı, dünyada ve de ülkemizde dayanıklılık sporlarına olan ilgi her geçen yıl artmakta.


Koşu, dayanıklılık sporları arasında en yüksek popülariteye sahip olandır. Minimal ekipman ihtiyacı mı, koşu becerisine doğal olarak sahibi olmamız mıdır bunun altında yatan bilmiyorum. Belki de Koşucu Kafası da denilen ''Runners High'' bir neden olabilir.


Sonuç olarak maraton ve ultra maraton koşan insan sayısı katlanarak artmakta.


Maraton koşucularında kabaca 25/1000 oranda sağlık yardımı gerektiği bildirilmekte. Listenin başında %60-80 oranıyla egzersize bağlı kollaps (çökme) izleniyor.


Bu yazının amacı, Egzersize Bağlı Kollaps konusunu özetlemek ve yapılacak temel ilk yardımdan bahsetmektir.





Eğer geçmişte bir yol yarışını koştu veya izlediyseniz böylesi bir manzarayı da görmüş olabilirsiniz.


Önce tanım;


Egzersize Bağlı Kollaps, sıklıkla yarışın son kısmında veya hemen bitiş çizgisinde izlenen, sporcunun bilincini kaybetmeden şiddetli halsizlik, baş dönmesi, yorgunluk veya fenalık hissi ile ayakta duramaması ve uzanması halidir. Çok nadiren tam bayılma da olabilir.


Tetikleyen temel etmen, egzersizin aniden sonlandırılmasıdır. Neden mi?


Biraz fizyoloji konuşmalıyız bunu açıklayabilmek için.


Egzersiz sırasında kasılan kasların ihtiyacı olan yakıt ve oksijeni dokuya taşımak için kalbin pompa fonksiyonu ve özellikle koşuda yerçekiminden faydalanırız. Ancak kapalı bir devre olan dolaşım sisteminde, dokuda kullanılan kanın ''temizlenmek'' üzere tekrar kalbe dönmesi gerekmektedir. Kalbe dönüş, yerçekimine karşı yapılmak zorunda olan yokuş yukarı, zorlu bir maceradır.



Bacak toplar damarlarındaki kapakçıklar ara dinlenme istasyonları gibi çalışsa da asıl hareket gücünü ''ikinci kalbimiz'' olan bacak kaslarının pompa etkisi vermektedir.


İkinci kalbimiz, bacak kaslarımız.






Egzersize bağlı kollaps, en sık yarışın son kısmında veya tam bitiş çizgisinde sporcunun durması neticesinde gerçekleşmekte.


En önemli nedeni, sporcunun durması neticesinde çalışması kesilen ''ikinci kalbimizin'' kanı kalbe geri gönderememesi ve kalbin tansiyonumuzu koruyacak kan dolaşımını sağlayamamasıdır.


İkinci önemli neden ise ana damarlarımızda (Aorta ve karotis damarları) bulunan basınç düzenleyici ''Baroreseptörlerin'' fonksiyon bozukluğudur.





Sonuç olarak aniden duran sporcunun ikinci kalbinin durması, baroreseptörlerinin de gecikmeli cevap vermesi neticesinde tansiyon düşer. Sporcu ayakta duramayacak kadar halsiz ve bitkin hale gelir, çöker. Yukarda bahsettiğim gibi genelde bilinci tam kapanmasa da aşırı bir halsizlik ve bayıla-yazma durumu izlenir.









Egzersizle ilişkili kollaps kolaylaştırıcı faktörler;

  1. Uzun yarış süresi (maraton, ultra maraton, triatlon)

  2. Sıcak hava (WBGT >15.5°C)

  3. Hava şartlarına alışkın olmayan atlet

  4. Bitiş çizgisinde aniden durma

  5. Son kısımda artmış tempo ve sık nefes alıp verme

  6. Dehidrasyon



Ayırıcı tanıda unutulmaması gereken durumlar ise şunlar;


  1. Sıcak çarpması, hipertermi

  2. Hipoglisemi

  3. Dehidrasyon

  4. Egzersize bağlı hiponatremi

  5. Hipokapni (CO2 azalması)

  6. Egzersiz sonrası bradikardi (artmış vagal uyarı)

  7. Kalbe bağlı senkop

  8. Anaflaksi (arı sokması, gıda vb. nedenle)

  9. Astım krizi

  10. Egzersize bağlı kalp dışı bayılmalar

  11. Durumsal senkop (soğuk su içme vb.)

  12. Karotis sinüs uyarılmasına bağlı senkop

  13. Bezold Jarisch Refleksi



İlk yardımda en önemli nokta korunmadır.


Bunun için hareketin aniden durmasına engel olunmalıdır. Bitiş çizgisinde yarışı bitiren sporcuların yürüme veya hafif tempoda koşmalarına yardımcı ve özendirici olunmalıdır.


Eğer kollaps oluştuysa sporcunun güvende olabileceği bir yere uzanmasına izin verip, güvenli solunumunu sağlayacak şekilde ayaklarını yukarı kaldırmak suretiyle kalbe dönen kanın artmasına yardımcı olunmalıdır. Kusma ve buna bağlı aspirasyon riskine karşı dikkatli olunmalıdır.





Sağlık için koşup, mutlu ve gülen yüzlerimizle bitireceğimiz nice yarışlara...




Dr. Deniz AYTEKİN

Kardiyoloji Uzmanı (Tıp Doktoru)

Spor Fizyolojisi Doktoru (PhD)



Yazılanlar bilgi amaçlıdır. İlk yardım, konusunda yetkin-lisans sahibi sağlık profesyonellerinin işidir. Egzersiz sırasında veya yarışlarda oluşabilecek sağlık sorunlarında en yakın sağlık profesyonelinden yardım istemeniz uygun olacaktır.



REFERANSLAR

1. Lüning, H., Mangelus, C., Carlström, E., Nilson, F., & Börjesson, M. (2019). Incidence and characteristics of severe exercise-associated collapse at the world's largest half-marathon. PloS one, 14(6), e0217465. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0217465

2. Childress, M. A., O'Connor, F. G., & Levine, B. D. (2010). Exertional collapse in the runner: evaluation and management in fieldside and office-based settings. Clinics in sports medicine, 29(3), 459–476. https://doi.org/10.1016/j.csm.2010.03.007

3. Hoffman, M. D., Rogers, I. R., Joslin, J., Asplund, C. A., Roberts, W. O., & Levine, B. D. (2015). Managing collapsed or seriously ill participants of ultra-endurance events in remote environments. Sports medicine (Auckland, N.Z.), 45(2), 201–212. https://doi.org/10.1007/s40279-014-0270-y

4. Urso, C., Brucculeri, S., & Caimi, G. (2014). Physiopathological, Epidemiological, Clinical and Therapeutic Aspects of Exercise-Associated Hyponatremia. Journal of clinical medicine, 3(4), 1258–1275. https://doi.org/10.3390/jcm3041258

5. Christou, G. A., Christou, K. A., & Kiortsis, D. N. (2018). Pathophysiology of Noncardiac Syncope in Athletes. Sports medicine (Auckland, N.Z.), 48(7), 1561–1573. https://doi.org/10.1007/s40279-018-0911-7

6. Asplund, C. A., O'Connor, F. G., & Noakes, T. D. (2011). Exercise-associated collapse: an evidence-based review and primer for clinicians. British journal of sports medicine, 45(14), 1157–1162. https://doi.org/10.1136/bjsports-2011-090378

481 görüntüleme0 yorum