• Dr. Deniz Aytekin

Bisiklet sporunda kaza: Riski azaltmak mümkün mü?



Pandemi nedeniyle ara verilen 'UCI WorldTour' (Uluslararası Bisiklet Birliği) takvimi, ağustos ayı ile beraber başladı.




Polonya Turu ‘nun ilk etabındaki sprint finişte Fabio Jakobsen ‘in (Deceuninck-Quick-Step) Katowice ‘de geçirdiği kaza, bisiklet sporunda güvenliğin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.


Hafta sonu bisiklet grubumuzla yaptığımız yol sürüşünde başımıza gelen ufak bir kaza sonrasında, konuyla ilgili biz amatör sporcuları ilgilendiren bir şeyler yazmak istedim.



Önce sayılar;


Birleşik Krallık ‘ta 2016 yılında, 18477 bisikletçi kazası raporlanmış. Bunların 3499 tanesinde ciddi yaralanma veya ölüm saptanmış.


Ülkemizde ise 'Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığı İstatistikleri' ne göre 2020 yılı ilk 6 ayında, 2474 ölümlü-yaralanmalı bisiklet kazası rapor edilmiş.

Birçok ufak kazanın, bisiklet kazası olarak kayda geçmediği de düşünülecek olursa olayın ne kadar büyük boyutta olduğu daha iyi anlaşılacaktır.

Bilindiği gibi yol bisiklet antrenmanları, uzun ve yorucu nitelikte. Sıklıkla bir saatinin çok üzerinde sürmektedir.


Antrenmanlar, hıza da bağlı olmak kaydıyla sıklıkla yaya ve araç trafiği içerisinde sürmeyi zorunlu kılar.


Bu anlamda dikkat etmemiz gereken, kaza riskini arttıran bazı faktörler söz konusu, bunlar;


  • Bireysel,

  • Teknik,

  • Çevresel faktörler (yayalar, diğer araçlar, yol-hava koşulları vb).



Bu yazıda kazaya neden olabilecek bireysel faktörleri tanımlayıp riski azaltabileceğini düşündüğüm önerilerde bulunmaya çalışacağım.


Tam zamanlı çalışan birçokları gibi, hafta içerisinde uzun yol antrenmanı yapma şansım pek olmuyor. Bu günlerde, trainer yardımıyla evde antrenmanlar yapmaktayım.


Hafta sonunda ise arkadaşlarımla sabah 6 gibi başlayan 100-150 km arası mesafelerde yol antrenmanları yapıyoruz.


Kışın, günün geç ağardığı birkaç ay ise hafta sonlarında dağ bisikleti ile antrenman yapıyorum.



Bir antrenmanın fotoğrafı;



Antrenmanların ilk dakikaları henüz sıcak yatağından çıkmış bizler için hiç kolay değil açıkçası.


Bu saatlerin, erkenden yola çıkan sürücüler, gecenin yorgunluğunu sabaha taşıyan sokak hayvanları için de hayli zorlayıcı olduğunu düşünüyorum.


Sahil kentlerinde yaşayan sporcuların antrenmana çıktığı saatler, geceyi eğlence mekanlarında geçirmiş bireylerin evlerine döndüğü zamanlarla da kesişebilmekte.


Sporcuların bireysel ya da grup sürüşü içerisindeki yüksek konsantrasyon ve koordinasyonunun, kaza riskini azaltabileceğini düşünmekteyim.


Bu anlamda sabah antrenmana çıkan bizlerin, bu ilk saatlerde oldukça yüksek konsantrasyonda olması, risk almadan ilk kilometreleri dikkatlice ısınarak geçirmesi çok önemli.


Isınmanın ardından bizler için tadına doyulmaz kilometreler başlamakta. Bunlar antrenmanın en sert kilometreleri olsa bile, şahsen dikkatimin en yoğun olduğu ve bitmesini hiç istemediğim anlar.


İlerleyen saatler ile beraber yükselen güneş, bacaklarda biriken yorgunluğun da etkisiyle sporcuları olumsuz yönde etkilemekte. Bu zamanların antrenmanın ilk kilometreleri gibi, kaza açısından yüksek riskli anlar olduğunu düşünüyorum.


Spor yapmak uzun vadede zihni güçlendirir;



Spor düzenli yapıldığında bilişsel (kognitif) fonksiyonları iyileştiren, koruyucu ve tedavi edici bir enstrüman.


Ancak uzamış egzersizin, muhakeme becerisi üzerine geçici, kısa süreli olumsuz etkisi olduğu bilinmekte.


Yapılan çalışmalarda 1 saat ve üzerinde yapılan dayanıklılık antrenmanlarında (submaksimal şiddette olsa dahi), sporcunun tepki (reaksiyon) sürelerinde uzamaya ve bilişsel yetilerinde gerilemeye neden olduğu gözlenmiştir.




Sonuç olarak,


  • Bacaklarda biriken kilometreler, yorgunluk,

  • Güneşin etkisiyle olan termal etki,

  • Muhtemel hidrasyon (su) ve beslenme (glikoz) eksikliği nedeniyle, antrenmanın bu son kısımları, konsantrasyon ve koordinasyonun azaldığı, karar verme ve reaksiyon zamanının uzadığı anlardır. Dolayısıyla olası bir kaza riski yüksektir.

  • Antrenman sonrası bir yerlere yetişme telaşı varsa bu da mevcut riski arttırabilir.

  • İlave olarak, fiziksel sınırlarımızı zorlayan uzun süre/kilometre, yüksek tempo antrenmanları ve beceri sınırlarımızı aşan kullanım tarzları (yakın grup sürüşü, hızlı inişler vb.) kaza riskini arttırabilir.




Kaza riskini azaltabilecek bireysel önlemler neler olabilir?


  • Bir gece önceden yeterli sürede kaliteli uykuya dikkat ederek, alkol vb. maddelerden uzak kalmak,

  • Antrenman boyunca görünür olmak (renkli giyim, kask ve bisiklet üzerinde ışık kaynakları vb.)

  • Antrenmanın ilk kilometrelerini aktif ısınma olarak planlayıp, düşük tempo ile sürüş yapmak,

  • Yolları paylaştığımız diğer araçlar, yayalar ve sokak hayvanlarına karşı dikkatli ve saygılı olmak,

  • Antrenman boyunca yeterli su ve karbonhidrat tüketimine dikkat etmek,

  • Bisiklet üzerindeki atletik ve beceriye dayalı sınırlarımızı bilerek bunları aşmadan sürüş yapmak,

  • Grup sürüşlerinde el, kol ve gereğinde sesli komutlarla iletişimi sağlamak,

  • Sürüş sırasında trafik kurallarına uyarak, ön görülebilir olmak,

  • Grup içerisinde tekerler arası yeterli mesafeyi bırakarak (mümkünse en az 1 metre) sürüş yapmak,

  • Gereğinde grubu tek parça yerine beceri ve hızına göre birkaç parçaya bölerek yetişme telaşından korumak,

  • İhtiyaç halinde durmaktan, dinlenmekten çekinmemek,

  • Özellikle antrenmanın ikinci yarısında artan yorgunluğun koordinasyon, bilişsel değerlendirme ve reaksiyon/tepki zamanları üzerine olumsuz etkilerini hatırlayarak sürüş yapmak,

  • Sürüş boyunca zihinden olası senaryolar üretip, onlara hazırlıklı olarak yolu ve yoldakileri okumaya çalışmak,

  • Antrenmanın son kilometrelerini soğuma aşaması gibi düşünerek, düşük tempoda çevreye verilen dikkatin yüksek olduğu bir zaman dilimi olarak geçirmek,

  • Antrenmanın hemen sonrasına plan yapmayarak acele etmeden stres kaynağını azaltmak bireysel riskleri azaltmada faydalı olabileceğini düşündüğüm hususlar.



Kazalardan uzak, sağlıklı ve keyifli sürüşler diliyorum.


Tekerinize taş değmesin.


Dr. Deniz AYTEKİN

Kardiyoloji Uzmanı, Tıp Doktoru

Spor Fizyolojisi Doktoru, PhD

@sporcukalpdoktoru

Referanslar:

1. https://www.cyclingnews.com/races/tour-de-pologne-2020/stage-1/results/

2. https://www.rospa.com/road-safety/Advice/Cyclists-and-motorcyclists/Accident-rates

3. Abd-Elfattah, H. M., Abdelazeim, F. H., & Elshennawy, S. (2015). Physical and cognitive consequences of fatigue: A review. Journal of advanced research, 6(3), 351–358. https://doi.org/10.1016/j.jare.2015.01.011

4. Hacker, S., Banzer, W., Vogt, L., & Engeroff, T. (2020). Acute Effects of Aerobic Exercise on Cognitive Attention and Memory Performance: An Investigation on Duration-Based Dose-Response Relations and the Impact of Increased Arousal Levels. Journal of clinical medicine, 9(5), 1380. https://doi.org/10.3390/jcm9051380

5. The Effects of Physical Exertion onCognitive PerformanceAndrea S. Krausman, Harrison P. Crowell III,Rhoda M. Wilson https://pdfs.semanticscholar.org/7279/ab753bec02fc052048ead6d7e029c83b0425.pdf

6. Effects of acute bouts of exercise on cognition, Phillip D.Tomporowski Acta PsychologicaVolume 112, Issue 3, March 2003, Pages 297-324Acta Psychologica https://doi.org/10.1016/S0001-6918(02)00134-8

7. https://www.rospa.com/road-safety/Advice/Cyclists-and-motorcyclists/Accident-rates

8. http://trafik.gov.tr/kurumlar/trafik.gov.tr/04-Istatistik/Aylik/haziran20.pdf

107 görüntüleme0 yorum