• Dr. Deniz Aytekin

COVID-19 geçiren sporcu tekrar spora nasıl başlayabilir?




@sporcukalpdoktoru

Dr. Deniz AYTEKİN

Kardiyoloji Uzmanı, Spor Fizyolojisi Doktoru (PhD)




Sevgili arkadaşlar, yakalandığım COVID-19 nedeniyle yazılarıma bir süre ara vermek zorunda kalmıştım. Çok şükür sağlığıma kavuştum. Sizlerin de iyi olduğunu umarak bu satırları yazıyorum.




Pandeminin başladığı ilk günlerde durdurulan amatör ve profesyonel spor aktiviteleri, aylar içerisinde farklı ve özel koşullar altında yapılmaya başlandı. Her ne kadar gerekli önlemler alınmaya çalışılsa da birçok atlet SARS-CoV-2 enfeksiyonuna yakalandı. Aranızda da bu hastalığı geçirmiş bireyler mutlaka vardır. Futbolcu Cristiano Ronaldo, MotoGP pilotu Valentino Rossi, zamana karşı yol bisikleti dünya şampiyonu Filippo Ganna gibi birçok önemli sporcu bu hastalığı geçirdi.

İster amatör ister profesyonel olsun atletlerin, enfeksiyonları geçtikten sonra, spora dönmeleri arzu edilmekte. Bu süreçte, tekrar egzersize nasıl başlanacağı cevaplanması gereken bir soru olarak ortada duruyor.


Bu yazının konusu, güncel bilgiler ışığında COVID-19 sonrası spora dönüşte kalp sağlığı açısından dikkat edilmesi gerekenlerdir.

COVID-19 başlangıçta bir solunum yolları enfeksiyonu gibi görülmüş olsa da artık tüm sistemleri, özellikle de kalp damar sistemini tutabilen sistemik bir hastalık olduğunu bilmekteyiz. COVID-19 başlığı altında aslında birden çok klinik durumdan bahsediliyor. Virüs ile enfekte olan bireylerin bir kısmında hiçbir yakınma ve bulgu olmazken, bazı bireylerde ciddi solunum, dolaşım veya nörolojik problemler izlenmekte.

Konumuz gereği kalp ve damar sistemi üzerine olan etkilerine odaklanalım. Virüs, kalbe farklı yollarla hasar verebilir, bunlar;


1. Sistemik enflamatuar (yangısal) etkiler veya sitokin fırtınası,

2. Uzun süren oksijen eksikliği,

3. Sağ kalbin yüklenmesi (solunum yetmezliği veya embolik nedenlerle),

4. Koroner damarlarda pıhtı gelişimi (aterosklerotik plak rüptürleri),

5. Viral miyokardit (kalp kası hücresinin virüs ile harabiyeti).


Bunların tek tek mi yoksa birkaçının beraber mi etki ettiği tam olarak bilinmese de hastaların kalp ve dolaşım sistemi üzerine olumsuz etkilerinin oluşabildiğini bilmekteyiz. İşte bu noktada etkilenen bireylerin saptanması spor/egzersize dönüş konusunda belirleyici olacaktır.

COVID-19 sonrası egzersize dönüş önerileri ülkeler arasında farklılıklar arz etmektedir. Konu hakkında güncel bilgilerin çok hızlı artışı, ülkeler arasında sağlık politikalarının farklı olması, ekipman ve yetişmiş personel açısından ülkelerin ayrışması buna neden olabilir.

Yazının hazırlanmasında bugüne kadar yayımlanmış tüm kılavuzları ve Kanada Çalışma Grubu kaynaklı bir öneri makalesini referans aldım.

Kılavuzlar, nerdeyse her zaman, hastalıkla ilgili genel bilgileri verir. Bireyler ise özeldir ve titizlikle ele alınmalıdır. Aşağıda okuyacaklarınızı bu çerçevede değerlendirmenizi ve doktorunuzla ortak karar vermenizi öneririm.

O zaman başlayalım;

Temel bir soru ile başlamak istiyorum. Atlet kime denir?

Düzenli egzersiz yapan (yarışsın veya yarışmasın) tüm bireyleri atlet olarak değerlendirebiliriz. Bu bireyler, COVİD-19 sonrası egzersize dönmeden çok dikkatli olmalıdır.

Hastalığı geçiren atletleri 2 gruba ayıracak olursak;


1) Şüpheli veya kesin COVID-19 geçirmiş, hastalık semptomları bitmiş, kalp ile ilgili şikayetleri olmayan, egzersiz kapasitesi, hastalık öncesine göre değişim göstermeyen atletler.



Bu ilk gruba, hastalık geçtikten sonra kalp ile ilgili şikayetleri olmayan, egzersiz kapasitesi hastalık öncesine göre değişim göstermeyen bireyler dahil. Atletler, virüse bağlı yakınmalar geçtikten 7 gün sonra, kademeli olarak egzersize dönebilirler. Ancak kademeli olarak dönüşün önemini burada vurgulamalıyız. Bu, ilk 10 günü yürüyüş temposunda geçirilmesi gereken ve en az 17 gün süren bir geçiş dönemidir. Egzersiz süre ve şiddeti kademeli olarak arttırılmalıdır. Bireylerin bu dönemde şikayetleri olursa egzersize hemen ara vermeleri, mutlaka hekimlerine danışmaları uygun olacaktır. Aşağıda egzersize geçiş programı örnek bir tabloda verilmiştir.








Bu süre zarfında;

· Çarpıntı

· Göğüs ağrısı

· Nefes darlığı

· Egzersiz kapasitesinde azalma

· Egzersiz ile tansiyonda düşme

· Kalp hızında beklenmeyen artış

· Bayıla-yazma veya bayılma vb. olur ise zaman kaybetmeden kardiyolojik muayene yapılmalıdır.

2) Şüpheli veya kesin COVID-19 geçirmiş, hastalık semptomları bitmiş ancak kalp ile ilgili şikayetleri olan ve/veya egzersiz kapasitesinde azalma olan atletler.


COVID-19 hastalık semptom ve bulguları bitmiş ancak kalp ile ilgili şikayetleri olan ve/veya egzersiz kapasitesinde hastalık öncesine göre azalma olan bireyler spora başlamadan mutlaka kardiyoloji uzmanları tarafından değerlendirilmelidir. Standart muayene ve tetkiklere ilave olarak ileri tetkiklerin yapılması gerekebilir. Bu kişilerin hekimleri izin vermeden egzersize başlaması önerilmez.

Bu muayenede;

· Fizik muayene

· Elektrokardiyografi (EKG)

· Ekokardiyografi

· Egzersiz EKG

· 24 saat Holter ile ritim EKG takibi

· Kan testleri (Troponin, NT-Pro BNP vb.)

· Gereken vakalarda Kalbin Manyetik Rezonans İncelemesi (Kardiyak MRI) gibi testler ile kalp sağlığı değerlendirilebilir. Miyokardit tanısı alan hastaların minimum 3-6 ay kadar spora ara vermesi önerilmektedir.


Sporun sağlık için yapılması gerektiğine inanan bir hekim olarak sporcunun kendini tanıması ve bedeninden gelen uyarıları dikkatle dinlemesi gerektiğini düşünüyorum.

Sağlıcakla kalın.


Referanslar:


1. https://covid19.saglik.gov.tr/TR-66300/covid-19-nedir-.html

2. COVID-19 can affect the heart BY ERIC J. TOPOL SCIENCE23 OCT 2020 : 408-409 COVID-19 has a spectrum of potential heart manifestations with diverse mechanisms

3. Screening of Potential Cardiac Involvement in Competitive Athletes Recovering From COVID-19: An Expert Consensus Statement State-Of-The-Art Review Dermot Phelan , Jonathan H. Kim , Michael D. Elliott , Meagan M. Wasfy , Paul Cremer , Amer M. Johri , Michael S. Emery , Partho P. Sengupta , Sanjay Sharma , Matthew W. Martinez , and Andre La Gerche J Am Coll Cardiol Cardiovasc Imaging. 2020 Dec, 13 (12) 2635–2652

4. COVID-19 - Myocarditis and Return-to-play: Reflections and Recommendations from a Canadian Working Group James McKinney, MD, MSc Kim A. Connelly, MBBS PhD Paul Dorian, MD Anne Fournier, MD Jack M. Goodman, PhD Nicholas Grubic, BScH Saul Isserow, MBBCh Nathaniel Moulson, MD François Philippon, MD Andrew Pipe, MD Paul Poirier, MD, PhD Taryn Taylor, MD Jane Thornton, MD, PhD Mike Wilkinson, MBBCh Amer M. Johri, MD Published:November 25, 2020DOI:https://doi.org/10.1016/j.cjca.2020.11.007

5. Elliott N, Martin R, Heron N, et al Infographic. Graduated return to play guidance following COVID-19 infection British Journal of Sports Medicine 2020;54:1174-1175.



204 görüntüleme2 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör