• Dr. Deniz Aytekin

EGZERSİZ ASTIM HASTALIĞINA NEDEN OLUR MU?





Düzenli yapılan egzersizin faydalarını her fırsatta anlatmaya çalışırken bu soru da nerden mi çıktı?


Anlatayım.


Önce birkaç yıl öncesine götürmek istiyorum sizi, 2016 yılı Eylül ayına…

Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA) ‘nın bilgisayarları Rus ‘Fancy Bears’ grubu tarafından hacklendi. Paylaşılan dosyalarda, TUE (Therapeutic Use Exemptions) denen özel bir durumda sporcuların yasaklı veya kontrole tabi ilaçları kullandığı ortaya döküldü. WADA bu ilaçları hasta sporcuların özel izin ve kontrolle kullandığını ifade etse de özellikle astım ilaçlarının bu kadar yaygın kullanılmış olması bir takım soru işaretlerini de beraberinde getirdi.


WADA, Avrupalı ve Amerikalı atletlerin doping yapmasına izin mi veriyordu?

Yoksa 2014 Sochi Kış Oyunları sonrasında verdiği kararlar nedeniyle WADA haksız yere karalanmaya mı çalışılıyordu?





Listede kimlerin isimleri yoktu ki… Dünya Jimnastik Şampiyonu Simone Biles , tenis yıldızları Williams kardeşler ve tabii ki bisiklet sporuna damga vuran Bradley Wiggins, Chris Froome. Büyük turlarda yıllardır gördüğümüz astım ilaç kostümleri ile koşan seyircilerin hikayesi de böyle başladı.







Bu yazının amacı bu iddiaları cevaplamak değil.

Cevabı aranacak soru, egzersiz astım hastalığına neden olur mu?

1. Tanım


Nefes borumuzdan akciğerlerimizin en uç noktalarına kadar havayı taşıyan hava borucuklarına ‘bronş’ denir. İç yüzeyleri mukoza denen hücre tabakası ile kaplı bu hava borucukları düz kaslardan oluşmuştur. Astım, işte bu hava yollarının ataklar halinde daralması ile karakterize bir hastalıktır.

Düzenli, uzun yıllar ve yüksek şiddette dayanıklılık egzersizi yapan kişilerde solunum yolları mukozasında bazı değişiklikler, kuruma ve inflamasyon meydana gelebilir. Buna bağlı solunum yollarında astım benzeri daralma, tıbbi adıyla bronkospazm izlenebilir. Literatürde egzersiz ile tetiklenen bronkospazm veya EIB (exercise-induced bronchospasm) olarak tanımlanmaktadır.

Erişkin nüfusunun %7 ‘si astım hastasıdır.

Egzersiz ile tetiklenen bronkospazm (EIB) hem sağlıklı hem de astım hastası atletlerde görülebilir. Astım kliniği ve hikayesi olmayan bireylerde EIB oranı %5 -20 arasındadır. Yeterli tedavisi yapılmayan, kontrolsüz astım hastaları içinde ise EIB %70-90 gibi yüksek oranlarda izlenebilir.


2. Hangi şikayetlere neden olabilir?


· Çabuk yorulma

· Hırıltılı soluma

· Öksürük

· Göğüs ağrısı

· Göğüste dolgunluk hissi

· Balgam çıkarmada artma

· Nefes darlığı

· Baş dönmesi gibi şikayetler ile bulgu verebilir.


Yakınmalar egzersizin 2-5 dakikasında başlayıp, 10. dakikasında pik yapıp egzersiz bittikten 60 dakika sonrasına kadar sürebilir.


3. Risk grupları nelerdir?


· Özellikle optimal tedavisi yapılmayan astım hastalarında

· Endurans (dayanıklılık) sporu atletlerinde

· Kış sporları atletlerinde

· Şehirde yapılan sporlarda (kırsal bölgelere göre 1,6 kat daha sık)

· Alerjik rinit, atopik dermatit hastalığı olanlarda

· Solunum yolları enfeksiyonu varken yapılan egzersizde

· Kirli hava, yüksek polen yoğunluğu vb. çevresel faktörler varlığında

· Havuz yüzücülerinde klor etkisiyle

· Kapalı buz pateni pistlerinde CO2, NO2 ve çok küçük partiküller havada olduğu için buz hokeyi, hız kayağı gibi sporlarda Egzersize bağlı bronkospazm (EIB) yüksek oranda izlenmektedir


4. Tanı araçları


· Tanı koyma, hastalığın akla gelmesi ile başlar. Sporcunun şikayetleri tanı konmasında çok önemli olsa da sadece şikayetlere dayanarak tanı konulamaz. Uyumlu şikâyeti olan sporculara testler yapılmalıdır.


· Spirometre testi, sonrasında doğrudan ve dolaylı provokasyon testleri bu amaçla kullanılmaktadır.




5. Ayırıcı tanıda neler düşünülmeli?


· Vokal kord (ses telleri) disfonksiyonu

· Akciğer ödemi

· Kalp hastalıkları

· Gastro özefageal reflü hastalığı

· Anksiyete

· Obstrüktif ve restriktif akciğer hastalıkları

· Over-training sendromları

· Anafilaksi gibi alerjik durumlar

· Egzersize bağlı arteriyel hipoksemi (iyi antrene sporcularda)


6. Korunma ve tedavi seçenekleri nelerdir?





· Korunmada egzersiz öncesi ısınma çok önemli. Isınma, egzersiz ve soğuma aynı hava koşullarında yapılmalı.

· Uzamış egzersizlerde burundan alınan nefes yetmediği için ağızdan nefes alınır. Bu nedenle özellikle soğuk ve kuru havanın akciğerleri etkilemesine engel olmak için maske, eşarp gibi bir kumaş parçası ile nemli-ılık hava boşluğu oluşturulmalıdır.

· Hava kirliliğinin yüksek olduğu bölgelerde, polen yoğunluğunun fazla olduğu zamanlarda veya aktif solunum yolu enfeksiyonun olduğu dönemlerde uzamış, yüksek performans gerektiren egzersizlerden uzak durulmalıdır.

· Egzersizden 15 dakika önce Salbutamol benzeri kısa etkili inhalerler doktor kontrolü dahilinde kullanılabilir. Tedavinin düzenlenmesi için de doktor kontrolü gerekmektedir.

· Düzenli yapılan egzersiz astım krizlerini azaltmada olumlu etki göstermektedir.

· Optimal tedavisi yapılmayan astım hastalarının ise egzersiz ile tetiklenen bronkospazm geçirme riski yüksektir. Temel hedef zeminde yatan astımın yeterli tedavisi olmalıdır.



7. Sonuç



· Düzenli yapılan egzersiz astım hastalığına neden olmaz.

· İyi tedavi edilmeyen astım hastalarında egzersiz ile tetiklenen bronkospazm izlenebilir.

· Astım hastası olmayan sağlıklı bireylerde, yukarıda bahsettiğim riskli sporlar için egzersize bağlı, kalıcı olmayan bronkospazm görülebilir.


Sağlıklı günlerde yollarda buluşmak üzere…




Dr. Deniz Aytekin

Kardiyoloji Uzmanı

Spor Fizyolojisi Doktoru (PhD)

@sporcukalpdoktoru



REFERANSLAR:

1. https://edition.cnn.com/2016/09/14/sport/therapeutic-use-exemptions-explainer/index.html 31/03/2021 tarihinde ziyaret edildi

2. https://www.theguardian.com/sport/2016/sep/15/fancy-bears-chris-froome-bradley-wiggins-tues-cycling 31/03/2021 tarihinde ziyaret edildi

3. Del Giacco, S. R., Firinu, D., Bjermer, L., & Carlsen, K. H. (2015). Exercise and asthma: an overview. European clinical respiratory journal, 2, 27984. https://doi.org/10.3402/ecrj.v2.27984

4. Aggarwal, B., Mulgirigama, A. & Berend, N. Exercise-induced bronchoconstriction: prevalence, pathophysiology, patient impact, diagnosis and management. npj Prim Care Resp Med 28, 31 (2018). https://doi.org/10.1038/s41533-018-0098-2

5. Couto, M, Kurowski, M, Moreira, A, et al. Mechanisms of exercise‐induced bronchoconstriction in athletes: Current perspectives and future challenges. Allergy. 2018; 73: 8‐ 16. https://doi.org/10.1111/all.13224

6. Andréanne Côté, Julie Turmel, Louis-Philippe Boulet Exercise and Asthma Semin Respir Crit Care Med 2018; 39(01): 019-028DOI: 10.1055/s-0037-1606215Review Article

7. https://www.aspetar.com/journal/viewarticle.aspx?id=67#.YGRNCntR2Uk 31/03/2021 tarihinde ziyaret edildi

8. Brennan, F. H., Jr, Alent, J., & Ross, M. J. (2018). Evaluating the Athlete with Suspected Exercise-Induced Asthma or Bronchospasm. Current sports medicine reports, 17(3), 85–89. https://doi.org/10.1249/JSR.0000000000000463

138 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör