• Dr. Deniz Aytekin

Maraton Aşkına..







"Koşmak istiyorsan 1 mil koşabilirsin, eğer farklı bir yaşam deneyimlemek istiyorsan, maraton koşmalısın."


Emil Zátopek






Emil Zátopek, uzun mesafe koşucuları arasında çok ayrı bir yere sahip, atletik başarıları yanında saygıdeğer kişiliği ile de spor tarihine damga vurmuş bir figür (19 Eylül 1922, Kopřivnice, Çekoslovakya- 22 Kasım 2000, Prag, Çek Cumhuriyeti).





1952 Helsinki Olimpiyatlarında 5000 m, 10000 m ve maratonu kazanarak 3 altın madalyayı da aldı. Bir olimpiyatta uzun mesafedeki tüm altınları alarak tarihe adı altın harflerle yazılan bir sporcu. Bu, daha öncesinde veya sonrasında örneği olmayan eşsiz bir başarı.



‘Çek Lokomotifi’ veya 'Sıçrayan Çek' olarak nam salmış olan Emil Zátopek atletik başarıları yanında, dayanıklılık antrenmanlarına, sprint intervallerini ve 400 m setlerini kazandırarak devrim yapmış bir sporcudur.



Zátopek, kendisi ile aynı gün doğmuş (19 Eylül 1922) ve o da altın madalyalı bir olimpik atlet olan Dana Zatopkova ile 1948 'de evlendi.


1968 'de Sovyet 'lerin Prag işgali sırasında, halkın isyanına önderlik eden figürlerden biri olarak dikkat çeken Zátopek, bu direnişi nedeniyle uranyum madenlerinde çalışmak da dahil olmak üzere yıllarca sürgün hayatı yaşadı.







Emil Zátopek, tüm bu zorluklara rağmen 78 yaşına kadar yaşadı. 52 yıl evli kaldığı eşi Dana Zatopkova ise 97 yaşında hayata gözlerini yumdu.







Maraton aşkına..



Günümüzde gelişmiş toplumlarda, egzersize ve yarışmacı spora olan ilgi katlanarak artmakta. Bu sporlar içerisinde koşu, özellikle de uzun mesafe koşusu çok önemli bir yere sahip.



Avrupa ’da yılda 350 bin, Kuzey Amerika ‘da ise yılda 400 binden fazla kişinin maraton koştuğu bilinmekte. Katılımcıların çoğunun ilk maratonu olması, bu sayının yıllar içerisinde artabileceğini de düşündürmekte.



Egzersize yeni başlayan bir çoğumuzun hedefinde olan, aynı zamanda biraz da çekindiği bir alan maraton yarışları.



Sıklıkla kalp ve damar sistemi üzerine 'olası-potansiyel' riskleri nedeniyle konu edilmekte.



Uzun mesafe yol yarışlarının sağlık üzerine olumlu ve olumsuz olabilecek bazı etkileri olduğu iddia edilse de Zátopek örneğinde olduğu gibi profesyonel atletler, genel popülasyona göre daha uzun yaşamakta. Ayrıca maraton sırasında kalp durması gibi ani bir durum yaşanma ihtimali de görece düşük izlenmektedir (1,01:100.000).



Egzersize ilgi duyan, yarışmacı spora yenice başlayan, günün birinde ilk maratonunu koşmayı planlayan bir çok insan ile karşılaşmaktayız. Profesyonel bir antrenör desteği olmaksızın yarışlara hazırlanan amatör koşucuların, performans ve sağlık verileri bu anlamda çok değerli. Bu verilere ulaşmak için dizayn edilen bir çalışmanın sonuçlarını özetlemeye çalışacağım.



Çalışmamız, Londra Maratonu ‘nu koordine eden ekipteki kardiyologlar tarafından 2016 Londra Maratonu ‘nda yapılmış, sonuçları 18 Mart 2020 'de saygın bir dergide yayımlandı.



Bilinen bir hastalığı olmayan, ilk maratonunu koşacak, ortalama yaşı 30±3 yaş olan 68 kişi (32 kadın, 36 erkek) çalışma kapsamında incelenmiş.








Profesyonel antrenör desteği olmayan sporcular, antrenman olarak Londra Maraton organizasyon komitesi tarafından tüm katılımcıların kullanımına açılan, hazır 17 haftalık başlangıç düzey program ile hazırlanmış.







Çalışmaya katılan kadın ve erkekler sırasıyla ortalama 4:43:40 ve 4:14:30 sürede maratonu bitirmişler. Bu süreler, genel katılımcılara göre bir miktar uzun. Maratonun genel katılımcılarının daha genç ve daha yüksek hacimde antrenman yapan bireylerden oluşması bu farkı açıklayıcı bir faktör olabilir.










Çalışma sonucunda;



  1. Kalp boyutlarında %3-5 hafif bir artış izlenmiş,

  2. Magnetik Rezonans (MR) incelemelerinde, kalpte bir harabiyet (ödem, fibrozis vb.) saptanmamış,

  3. Maksimum oksijen tüketim kapasitesinde minimal artış (0,4 ml/dk/kg) izlenmiş,

  4. Aorta denen vücudumuzun en büyük atar damarının sertliğinde anlamlı azalma saptanmış, bu maraton koşmanın damar yumuşaklığını arttırdığını göstermektedir. Damarlarımız ne kadar yumuşar ise damar gençliği ve sağlığı o oranda artmaktadır,

  5. Maraton sonrası ikinci haftada, kanda böbrek fonksiyonlarını gösteren 'kreatinin' değerleri, egzersize başlamadan önceki değerlere göre düşme göstermiş. Bu veri, böbreğe giden kan akışının artmasına ve böbrek fonksiyonlarının olumlu etkilenmesine işaret ediyor olabilir,

  6. Büyük ve küçük kan basıncı değerlerinde sırasıyla, 4/2 mmHg düşüş saptanmış. Genç ve bilinen kalp hastalığı olmayan normal tansiyonlu, düşük riskli çalışma grubunda elde edilen bu değerler ile inme (stroke,felç) nedenli ölüm riskinde %10, kalp damar hastalığına bağlı ölüm riskinde %7 azalma sağlanabileceği belirtilmiş.





Bu çalışma neden önemli;


Eğer siz de bilinen kalp ve damar hastalığı olmayan, ilk maratonunu koşmak için can atan, profesyonel antrenör vb. desteği olmayan, hazır-temel planlarla antrenman yapan bir kişi iseniz, maraton koşmak sağlığınıza anlamlı fayda katabilir.


Performans beklentileriniz ön planda ise, daha profesyonel bir ekip ile çalışmanız uygun olabilir.




Yazıma ‘Çek Lokomotifi’ nin güzel bir sözü ile bitirirken 2020 yılı Ağustos ayında izleyici ile buluşması planlanan Emil Zátopek belgeselini heyecanla bekliyorum.


''Geçmiş olan zaten bitmiştir, bana daha ilginç gelen gelecektir''





Dr. Deniz AYTEKİN

Kardiyoloji Uzmanı (MD)

Spor Fizyolojisi Doktoru (PhD)



KAYNAKLAR:


  1. https://www.britannica.com/biography/Emil-Zatopek

  2. https://www.theguardian.com/lifeandstyle/the-running-blog/2016/apr/27/today-we-die-a-little-writing-the-story-of-emil-zatopek

  3. D'Silva, A., Bhuva, A. N., van Zalen, J., Bastiaenen, R., Abdel-Gadir, A., Jones, S., Nadarajan, N., Menacho Medina, K. D., Ye, Y., Augusto, J., Treibel, T. A., Rosmini, S., Ramlall, M., Scully, P. R., Torlasco, C., Willis, J., Finocchiaro, G., Papatheodorou, E., Dhutia, H., Cole, D., … Sharma, S. (2020). Cardiovascular Remodeling Experienced by Real-World, Unsupervised, Young Novice Marathon Runners.Frontiers in physiology,11, 232. https://doi.org/10.3389/fphys.2020.00232

  4. https://www.virginmoneylondonmarathon.com/en-gb/trainingplans/beginner-17-week-training-plan/

  5. https://www.ambyburfoot.com/2020/04/first-time-marathon-runners-despite.html



283 görüntüleme2 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör