• Dr. Deniz Aytekin

Sıcakta Egzersiz, Yaz Aylarında Yapılan Futbol Maçları Tehlikeli Mi?

Güncelleme tarihi: 12 Haz 2020


“Futbol asla sadece futbol değildir” Simon Kuper




İçinde olduğumuz günler birçok açıdan eşine ender rastlanır türden. Hayatımızın olağan akışını bu denli etkileyen salgın hastalık, tüm dünyadaki spor organizasyonlarını da etkiledi. Ülkemizin de içinde olduğu birçok Avrupa ülkesi spor müsabakalarını seyircisiz bir şekilde yeni bir takvim dahilinde oynatma kararı aldı. Havanın sıcaklığı ve nem oranının arttığı yaz mevsimine denk gelen bu günlerde, özellikle de futbol gibi açık hava şartlarında oynan sporlar açısından özel bir durum söz konusu.


Bu yazıda, sıcak ve yüksek nem altında yapılan egzersize dair güncel bilgileri, futbol sporu özelinde derlemeye çalışıp, sağlık açısından faydası olacağına inandığım önerilerimi de belirteceğim.


Futbol, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de en popüler sporların başında geliyor. Dünya genelinde milyonlarca lisanslı sporcu ve milyarlarca futbol sever var. Sporseverler şartlar ne olursa olsun takımlarını sahada en iyi şekilde görmek istiyorlar. Ancak bazen koşullar sporcuların atletik performansını ve hatta sağlığını kötü etkileyebilecek şekilde zorlu olabilir. 1986 yılında Meksika’da, 2014 yılında Brezilya’da yapılan FİFA Dünya Şampiyonaları, sıcak, nemli hava ve öğlen saatlerinde yapılmış olmaları nedeniyle hafızalarımızda olumsuz anlamda yer etmiş futbol organizasyonları.


1986 yılının yaz aylarında Meksika'da yapılan FİFA Dünya Şampiyonası birçok açıdan futbolun salt sahada oynanan bir oyun olmadığını gösterdi. Bugün dahi futbolun üzerine olan etkilerini hissedebiliyoruz.


Çeyrek final öncesi, 16 Haziran'da Uruguay milli takımı ile karşılaşan Arjantin, yüksek sıcaklık nedeniyle çok zorlanmış, 1-0 ile çeyrek finale çıkmaya hak kazanmıştı. Teknik direktör Carlos Bilardo pamuklu formaların sporcuların performansını etkileyebileceğini düşünerek çeyrek final maçı öncesi yüksek teknolojili forma arayışına girdi.


Teknik kadrodan Ruben Moschella, şehrin altını üstüne getirerek uygun renklerde hafif, terlemeyi kolaylaştıran, teknolojik bir forma aramaya başladı. Bu arada çeyrek finalde rakibin İngiltere olacağı kesinleşmişti. 4 yıl önce, 1982' de Arjantin'in güneyindeki adalarda, Falkland Savaşında Arjantin'i mağlup eden İngiltere. Sadece 3 günleri vardı. Seçenekler 2 formaya kadar indiğinde Maradona, bir tanesini işaret ederek 'Bu güzel bir forma, İngiltere'yi bu forma ile yeneceğiz' diyecekti.


Armalar dikilip, sırt numaraları yazılınca artık her şey hazırdı.





''Tanrı'nın Eli''


Dünya genelindeki televizyon yayınları da hesap edilerek, Meksika'nın Haziran sıcağında, öğlen saatlerinde maçların yapılmasına karar verilmişti. Yüksek nem ve hava sıcaklığı, tüm sporcuları olumsuz yönde etkiliyor, Maradona ve diğer futbolcular bununla ilgili şikayetlerini dile getiriyorlardı.


22 Haziran tarihinde yeni, teknolojik formaları ile Azteka Stadı'nda İngiltere karşısına çıkan efsane solak, o gün futbol tarihini değiştireceğini muhtemelen bilmiyordu. 'Tanrı'nın Eli' ile önce 1-0, ardından hala jenerikleri süsleyen şiirsel 'Yüzyılın Golü' ile takımını 2-0 üstünlüğe taşıdı. Orta sahadan aldığı topla, kaleci Shilton dahil 5 İngiliz futbolcuyu çalımlayarak attığı bu ikinci gol hala bir çok futbol otoritesi tarafından, futbol tarihinin en güzel golü olarak görülmektedir. Maçın bitimine dakikalar kala Lineker İngiltere'nin tek golünü atsa da, Arjantin'in şampiyonluğa yürüyüşüne engel olamayacaktı.




''Tanrı'nın Eli''



''Yüzyılın Golü''




1986 yılındaki maçın ardından formasını Maradona ile değiştiren İngiliz futbolcu Steve Hodge, bu formayı 2002 yılından bu yana İngiliz Ulusal Futbol Müzesinde sergilemekte.






Yıllar sonra FİFA ' ya verdikleri röportajlarda Kaleci Shilton, Maradona'yı suçlamadığını söyleyecek, Maradona ise VAR (Video Hakem) uygulamalarına desteğini dile getirerek ''o gün VAR olsaydı benim golüm geçerlilik kazanmazdı'' diyecekti.





Yüksek sıcaklık ve nemin sporcular üzerine nelerdir?


Spor yapan bir bireyin dolaşımı, nefes alıp vermesi, kaslarının hareketi ve artan enerji üretimi nedeniyle vücut ısısının arttığını biliyoruz. Makul sınırlarda kaldığı zaman kasların daha iyi performans vermesini sağlayan, sakatlık riskini azaltan bu vücut ısı artışı, limitleri aştığı zaman sporcuya atletik performans ve sağlık açısından zarar vermeye başlayabilir.


Sporcunun vücut ısısını dengelemekte rol alan 2 temel öge vardır. Bunlardan ilki terleme ile ısı kaybı sağlanması, diğeri ise solunum yolu ile ısı kaybıdır. Her iki yolun çalışabilmesi için de vücudumuzda yeterli miktarda su bulunması gerekir. Çevresel koşullar özellikle yüksek hava sıcaklığı ve nem oranı sporcunun ısı kaybını engelleyebilir.


Sporcu bir nedenle ısı kaybını gerçekleştiremezse vücut ısısı artmaya başlar, öncelikle yorgunluk ve halsizlik olarak belirti verebilen ısı artışı tedavi edilmezse kan dolaşımının durma noktasına geldiği şok haline kadar ilerleyebilir. Vücut ısısı (rektal ölçüm) 37-40 santigrat derece arasındayken sıcak yorgunluğu başlarken, 40 santigrat derecenin üzerine çıktığı durumda sporcuda sıcak çarpması riski çok yükselmektedir.



Hangi durumlarda risk yüksek?


Hava sıcaklığının yükselmesi özellikle de ıslak küre hazne sıcaklığı (Wet Bulb Globe Temperature) olarak ifade edilen değerin 28-30 santigrat dereceyi aştığı durumlarda sporcuların riskinin arttığını bilmekteyiz. 30 derecenin üzerinde risk çok yükselirken, 32 derece üzerinde ise sporcuların müsabaka veya antrenmana ara vermesi gerekmektedir.

Bireysel olarak ise vücut su miktarı yetersiz, kondisyonu kötü, sıcak hava koşullarına alışmamış, kilosu idealin üzerinde olan sporcularda risk yüksektir.


Ayrıca bazı ilaçları kullanan (alerji için kullanılan antihistaminikler, bazı grip ve uyku ilaçları, Metilfenidat veya Bupropion içeren ilaçlar vb.) vücudun ısı düzenlemesi ve terleme özelliğini bozarak risk teşkil edebilirler.


Afrika kökenli sporcularda daha sık olduğunu bildiğimiz orak hücre anemisi taşıyıcılarında da yüksek sıcaklık ve neme bağlı istenmeyen olaylar fazla olabilir. Afrika kökenli Amerikalılarda 1/13 oranında orak hücreli anemi (OHA) taşıyıcılığı izlenmektedir. OHA taşıyıcılığı sıklığı, Türkiye genelinde %0,3–0,6 iken Çukurova bölgesinde bazı yörelerde bu sıklık %3-44’e ulaşmaktadır.


Zeminde tanı almamış kalp ve damar hastalığı olan sporcular da yine risk altındadırlar.



Ne gibi önlemler alınması gerekiyor?



  • Öncelikle maç saatlerinin ülkemizde olduğu gibi günün ilerleyen saatlerine alınması,

  • Sporcuların antrenmanlarının bir kısmını sıcakta yaparak vücutlarını yüksek sıcaklık ve neme alıştırmaları,

  • Maç öncesinde sporcuların yeterli miktarda mümkünse elektrolit ve serin su içmeye özen göstermeleri,

  • Maç sırasında sıcaklık ve nem koşullarına bağlı olarak su ve serinleme molaları verilmesi,

  • Devre arasında ve maç sonrasında soğuk-buzlu havlu uygulaması, vücudun bir kısmını batırarak yapılan soğuk su banyosu (immersiyon) vb. yöntemlerle vücut ısısının düşürülmesi önerilir.

  • Terlemeyi ve ısı kaybını kolaylaştıran kıyafetlerin seçilmesi uygun olacaktır,

  • Ayrıca pandemi nedeniyle FIFA tarafından sağlanan 5 oyuncu değiştirme hakkının da gereğinde kullanımının sıcak yorgunluğu veya sıcak çarpmasından korunmada yardımcı olabileceğini düşünmekteyiz,

  • 2022 yılında Katar ‘da yapılması planlanan Dünya Futbol Şampiyonasının 21 Kasım -18 Aralık tarihleri arasında kış mevsiminde yapılacak olması da spora ve sporcuya verilen değer açısından güzel bir örnektir.


Sonuç olarak yüksek sıcaklık ve yüksek nem, sporcuların atletik performansı ve sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yapabilir. Futbol federasyonumuzun, kulüp yönetici ve teknik adamlarının da katkılarıyla bu riskin minimumda tutulabilmesi mümkündür.



İnsan ve hayatı değiştikçe futbol da değişmeye, gelişmeye devam edecek. Maç saatlerinin değişmesi, terlemeyi kolaylaştıran yüksek teknolojik formaların seçimi ve hatta VAR (video hakem) uygulamaları buna güncel örnekler olarak verilebilir. 30 yıldan fazla geçse de futbolun üzerinde ''Tanrı'nın Eli'' ni hala görebilmek mümkün bugün.


Sporun ve de futbolun dostluk, barış ve kardeşlik ilkesi çevresinde hayatlarımızda olmasını diliyorum.



Dr. Deniz AYTEKİN

Kardiyoloji Uzmanı (Tıp Doktoru)

Spor Egzersiz Fizyolojisi Doktoru (PhD)



Kaynaklar

1.http://www.thd.org.tr/thdData/Books/94/bolum-vi-orak-hucre-anemisi-tani-ve-tedavi-kilavuzu.pdf

2.https://www.cdc.gov/ncbddd/sicklecell/data.html#:~:text=SCD%20affects%20approximately%20100%2C000%20Americans,sickle%20cell%20trait%20(SCT).

3. https://en.wikipedia.org/wiki/2022_FIFA_World_Cup

4. Grantham, J., Cheung, S. S., Connes, P., Febbraio, M. A., Gaoua, N., González-Alonso, J., Hue, O., Johnson, J. M., Maughan, R. J., Meeusen, R., Nybo, L., Racinais, S., Shirreffs, S. M., & Dvorak, J. (2010). Current knowledge on playing football in hot environments. Scandinavian journal of medicine & science in sports, 20 Suppl 3, 161–167. https://doi.org/10.1111/j.1600-0838.2010.01216.x

5. Whipple, M. T., Baggish, A. L., Pieroth, E. M., & Chiampas, G. T. (2018). The Three H's: Head, Heart, and Heat Considerations in Soccer. American journal of orthopedics (Belle Mead, N.J.), 47(10), 10.12788/ajo.2018.0087. https://doi.org/10.12788/ajo.2018.0087

6. Chalmers, S., Siegler, J., Lovell, R., Lynch, G., Gregson, W., Marshall, P., & Jay, O. (2019). Brief in-play cooling breaks reduce thermal strain during football in hot conditions. Journal of science and medicine in sport, 22(8), 912–917. https://doi.org/10.1016/j.jsams.2019.04.009

7. Franck Brocherie, Olivier Girard, Grégoire Millet, Sebastien Racinais. TRAINING AND PLAYINGFOOTBALL IN HOT AND/OR HUMID ENVIRONMENTS. Daniël Hak. An in-depth guide tosports, Nova Science Publishers, pp.89-108, 2018, 978-1-53613-910-5. ffhal-02117242f

8. https://www.fifa.com/who-we-are/news/maradona-var-would-have-disallowed-my-goal-against-england-2901486

9. https://www.fifa.com/worldcup/news/shilton-i-don-t-blame-maradona-2346589

10. https://www.nationalfootballmuseum.com/collections_detail/diego-maradonas-argentina-shirt-1986/

11. https://qz.com/713688/the-story-behind-the-jersey-diego-maradona-wore-30-years-ago-for-his-hand-of-god-goal/


83 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör