• Dr. Deniz Aytekin

SPOR ÖLDÜRÜR MÜ?

SPOR ÖLDÜRÜR MÜ?

Bu soru, spor kardiyolojisi ile ilgilenen hekimlere en çok sorulan soru. Ben de güncel bilgiler ışığında konuya dair bir şeyler yazma gereği hissettim. Daha iyi anlayabilmek için öncelikle soruya odaklanalım. Belirsizlik aslında sorunun kendisinde başlıyor. Spor nedir? Ölüm nedir?

Ferdi veya toplu olarak, fiziksel becerilerini ve düşünme yeteneğini arttırmaya, kendine ve/veya rakibine karşı önceden belirlenmiş kurallar içerisinde kazanmaya veya mücadeleye heyecanını yaşamaya yönelik yapılan beden hareketlerinin bütününe spor denir. Tanım belirsizliğin azalmasına katkı sağlamadı. Buna bakacak olursak -ki doğru- briç oynayan da 8-10 saat tam Ironman yarışı koşan da spor yapmaktadır. Bunların aynı sepette incelenmesi konuyu daha da bulanıklaştırmaktan öteye gitmeyecektir.

Canlının yaşamsal faaliyetlerinin tam ve kesin bir biçimde sonlanmasına ölüm denir. Ancak gerçek anlamda ölüm nedir dersem sanırım her birimiz başka bir cevap verebiliriz. Sosyal hayattan kopmak, öz bakımı için dahi yardım alma zorunluluğu vb. ölüm kadar olmasa da ciddi durumlardır. Soruyu daha spesifik sorarak cevabı kolaylaştırmaya çalışacağım.

Dayanıklılık (endurans) sporlarının kalp sağlığına etkisi nedir? Endurans egzersizi süresi ve şiddeti arttıkça kalbimize zarar veriyor olabilir miyiz?

Egzersiz ilaçtır, ilaç ile zehir arasındaki fark da dozdur. Peki egzersiz ilacını hangi dozda almalıyız?

Düzenli yapılan egzersizin tüm nedenlere bağlı ölümü ve özellikle kalp damar hastalığı ve kansere bağlı ölümleri azalttığını biliyoruz. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) haftada 150-300 dakika orta şiddette veya 75-150 dakika yüksek şiddette aerobik egzersiz yapılmasını önerir. Ayrıca haftada 2 gün büyük kas gruplarını (gövde, kalça, omuz) ilgilendiren güç ve denge egzersizleri de yapılmalıdır ki ilerleyen yıllarda denge bozukluğuna bağlı düşme ve kırıklar yaşamayalım. Eğer egzersiz veya spor sizler için bir amaç değil sadece sağlıklı olmak ve kalmak için bir araç ise yazıyı okumaya burada son verebilir ve yukarıdaki önerileri hayata geçirerek zaman etkin maksimum faydaya ulaşabilirsiniz😊

Ancak sizler benim gibi elinizden gelen düzeyde egzersiz yapmak ve yarışmak istiyor ama beraberinde öncelikle sağlığını kaybetmeden ve mümkünse fayda da sağlamak istiyorsanız devam edelim.

Yapılan çalışmalarda önerilen sürelerin 5 hatta 10 katına kadar sürelerde yapılan egzersizlerin güvenli olduğunu söyleyen çalışmalar olduğu gibi haftada 7-8 saatten fazla yapılan egzersiz ile, egzersize bağlı faydanın azalmaya başladığını belirten çalışmalar da bulunmaktadır. Ancak her koşulda hareketsiz yaşayan bireylere göre daha faydalı olduğunu belirtmek gerekiyor.

Son yıllara kadar daha çok gözleme ve şahsi beyana göre yapılmış olan çalışmaların sonuçları elimizde bulunmakta idi. Yeni yeni daha nitelikli çalışmalar yapılmaya başladı ancak bunlarında vaka sayıları genelde az, izlem süreleri de görece olarak kısa. Bence çok önemli veriler elit atletlerin yaşam sürelerini inceleyen çalışmalardan geliyor. Biz biliyoruz ki elit atletler hareketsiz bireylerden uzun yaşıyor. Fransa bisiklet turunda yarışmış atletleri ve ciddi bir endurans sporu olan kayaklı koşu atletleri kendi yaşıtlarından uzun ve sağlıklı yaşıyorlar. Yine Mandsager K. ve arkadaşları tarafından 2019 yılında yayımlanan bir çalışmada elit düzeyde performansa sahip bireylerin, 70 yaşın üzerinde ve hipertansiyona sahip olsalar bile daha düşük performansa sahip bireylerden uzun yaşadığı gösterilmiştir.

Buraya kadar her şey güzelken son yıllarda ortaya çıkan veriler konuyu tekrar masaya yatırmamıza neden oldu. Neydi bunlar

· Özel bir aritmi olan atriyal fibrilasyon (AF) dayanıklılık atletlerinde fazla gözlenir

· Yüksek şiddet ve hacimdeki egzersiz sonrası kardiyak belirteçlerin kanda artışı (troponin, miyoglobin, galectin-3, sST-2) olası bir hasara işaret edebilir

· Kalp kasında (miyokard) fibrozis denilen bağ dokusunun artışı

· Ve de son olarak son dönemde kullanılmaya başlayan çok kesitli bilgisayarlı tomografi (MSCT) ile yapılan kalp damar değerlendirmelerinde gördüğümüz kalp damar kireçlenmesinde artış

Bu başlıklara kısa kısa değinecek olursak. Atriyal fibrilasyon (AF), dayanıklılık atletlerinde daha sık, düzensiz çarpıntı hissi olan atletlerin hemen bir kardiyoloji uzmanına gelmesi gerekiyor, ayrıca rutin kontrollerde de sessiz AF açısından biz hekimler uyanık olmalıyız. Kardiyak belirteçlerin artışı az miktarda da olsa kalp kası hücrelerinin hasarına delil olabilir, kalp fibrotik dokusunun artışı ile beraber değerlendirildiği zaman olası bir hasar ve buna bağlı uzun vadede potansiyel hayatı tehdit edici ritim bozuklukları yönünden dikkatli olunmalıdır. Ventriküler odaklı, kötü prognozlu işaret edebilecek erken vurular varlığında ekokardiyografik inceleme ve hatta kontrastlı MR (manyetik rezonans) ile fibrotik skarların araştırılması gerekebilir.

Son ve en çarpıcı olanı ise dayanıklılık atletlerinde koroner damarlarda artan kireç miktarı ve plak oluşumları ilk anda son derece mide bulandırıcı bir durum gibi gözüküyor. Ancak yukarıda bahsettiğim gözlemsel çalışmalar dayanıklılık atletlerinin, genel topluma nazaran daha az kalp krizi geçirdiğini söylemekte. Biraz daha derine inildiğinde şunlar görüldü, evet dayanıklılık atletleri daha çok kalsifik koroner plaklara sahip ancak bunlar iyi prognozlu sıklıkla kalp krizine (miyokard enfarktüsü) neden olmayan iyi huylu olarak tanımlayabileceğimiz plaklar. Egzersiz sırasında artan Parathormon, azalan D vitamini ve Magnezyum ’un bu kireçlenmelere neden olabileceği bazı uzmanlar tarafından söz ediliyor. Oysa hareketsiz bireylerde, sıklıkla kalp krizine neden olan yumuşak veya mikst tip plaklar söz konusu ve bunlar sağlık açısından son derece tehlikeli. Yapılan dayanıklılık sporları arasında da kireçlenme miktarı açısından farklar gözlemleniyor. Bisiklet sporcularında aterosklerotik plak ve kireçlenme (kalsifikasyon) koşu sporu yapanlara göre daha az saptanıyor. Bu konu çok yeni ve çok az veri var elimizde yorum yapmadan yeni verileri beklemek gerekiyor, ancak bisiklette ağırlık yükünün vücuda az binmesi ve Parathormon düzeylerinin az etkilenmesi gibi spekülasyonlar yapılabilir.

Kişisel yorumum ve önerim:

1. Temel amaç sağlıklı olmak ve sağlıklı kalmak ise WHO (Dünya Sağlık Örgütü) önerileri yeterli ötesine gerek yok

2. Ben spor yapmak yarışmak istiyorum ama sağlığıma zarar gelmesin mümkünse faydası olsun diyorsanız büyük sorumluluklar söz konusu. Hekimler ve atletler için. Öncelikle sporcu gibi yaşamalı ve düşünmeliyiz. En başta sigara içen sporcu olamaz olmamalı varsa hemen bırakmalı. Düzenli alkol alan, iyi uyumayan, recovery fazına değer vermeyen, sağlıklı beslenmeyen yeteri kadar sıvı elektrolit almayan kişi sağlıklı atlet olamaz. Son olarak kendimce çok önemsediğim bir husus eğlence/zevk (fun) faktörünün göz ardı edilmemesi gerekiyor. Bireyin vücudundan gelen sinyalleri iyi dinleyerek ona rağmen performansa zorlamaması gerekmekte. Bizler makine değiliz, vücudumuz hayır diyorsa kesinlikle bir bildiği vardır.

3. D vitamini bağışıklık sistemi ve kas iskelet sistemi açısından çok önemli dikkatle takip edilmeli gereğinde yerine konmalı. Yine Magnezyum, Potasyum, Kalsiyum vb. mikronütrientlerin düzenli ve doğal yollarla alınmaya çalışılmasını önemli.

4. Ailesinde kalp hastalığı olan, geçmişte sigara içmiş, diyabeti olan, yüksek kolesterol değerlerine sahip veya yüksek tansiyonu olan bireylerin öncelikle olmak üzere düzenli ve sıkı konusuna tecrübeli kardiyoloji uzmanlarına takip ve temasta kalması önemli. Biz mastır sporcular, genç elit atletlerden farklı yaşa ve dolayısıyla risklere sahibiz dikkate alınmalıdır.

5. Eğlencenin göz ardı edilmediği, kendimizle yarışmaya çalıştığımız uzun atletik hayatlar önümüzde uzun yıllar bu yaşamı sağlıkla sürdürebilmemizi diliyorum. Sabrınız için teşekkürler. Umarım faydalı olur.

Dr. Deniz AYTEKİN

07/08/2019

REFERANSLAR:

1) Coronary Atherosclerosis in Athletes Vincent . Aengevaeren, Arend Mosterd, Sanjay Sharma, Thijs L. Braber, Paul D. Thompson, Birgitta K. Velthuis, Thijs M.H. Eijsvogels

JACC: Cardiovascular Imaging Aug 2019, 12 (8 Part 1) 1587-1589; DOI:10.1016/j.jcmg.2019.01.002

2) Braber, T. L. et al. (2016) ‘Occult coronary artery disease in middle-aged sportsmen with a low cardiovascular risk score: The Measuring Athlete’s Risk of Cardiovascular Events (MARC) study’, European Journal of Preventive Cardiology, 23(15), pp. 1677–1684. doi: 10.1177/2047487316651825.

3) Oja P, Kelly P, Pedisic Z, et al Associations of specific types of sports and exercise with all-cause and cardiovascular-disease mortality: a cohort study of 80 306 British adults British Journal of Sports Medicine 2017;51:812-817.

4) Relationship Between Lifelong Exercise Volume and Coronary Atherosclerosis in Athletes Originally published27 Apr 2017https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.117.027834 Circulation. 2017;136:138–148

Vincent L. Aengevaeren, MD, Arend Mosterd, MD, PhD, Thijs L. Braber, MD, Niek H.J. Prakken, MD, PhD, Pieter A. Doevendans, MD, PhD, Diederick E. Grobbee, MD, PhD, Paul D. Thompson, MD, Thijs M.H. Eijsvogels, PhD, and Birgitta K. Velthuis, MD, PhD

5) Eijsvogels TMH, Thompson PD, Franklin BA. The "Extreme Exercise Hypothesis": Recent Findings and Cardiovascular Health Implications. Curr Treat Options Cardiovasc Med. 2018;20(10):84. Published 2018 Aug 28. doi:10.1007/s11936-018-0674-3

6) Madsen KA, Linchey J, Ritchie L, Thompson HR. The Fit Study: Design and rationale for a cluster randomized trial of school-based BMI screening and reporting. Contemp Clin Trials. 2017;58:40–46. doi:10.1016/j.cct.2017.05.005

7) Prevalence of Subclinical Coronary Artery Disease in Masters Endurance Athletes With a Low Atherosclerotic Risk Profile Ahmed Merghani , Viviana Maestrini , Stefania Rosmini , Andrew T. Cox , Harshil Dhutia , Rachel Bastiaenan , Sarojini David , Tee Joo Yeo , Rajay Narain , Aneil Malhotra , Michael Papadakis , Mathew G. Wilson , Maite Tome , Khaled AlFakih , James C. Moon , and Sanjay Sharma Originally published2 May 2017https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.116.026964Circulation. 2017;136:126–137

8) Elite Athletes Live Longer Than the General Population:A Meta-Analysis Garatachea,Nuria et al.MayoClinic Proceedings,Volume 89,Issue 9,1195 – 1200

9) Arem H, Moore SC, Patel A, et al. Leisure time physical activity and mortality: a detailed pooled analysis of the dose-response relationship. JAMA Intern Med. 2015;175:959–67

10) Mandsager K, Harb S, Cremer P, Phelan D, Nissen SE, Jaber W. Association of Cardiorespiratory Fitness With Long-term Mortality Among Adults Undergoing Exercise Treadmill Testing. JAMA Netw Open. Published online October 19, 20181(6):e183605. doi:10.1001/jamanetworkopen.2018.3605


268 görüntüleme2 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör